Een Tsjechische Eeuw

Sunday 29 May 2022, 12:00 uur  - De Machinist, Rotterdam

Programma

 

5+5=9 | NONETT – RUDOLF KAREL (1880-1945)

bezetting: viool, altviool, cello, contrabas, fluit, hobo, klarinet, hoorn en fagot

5+5=5 | STRIJKKWINTET – ANTONIN DVORAK (1841-1904)

bezetting: strijkkwintet

5+5=5 | MLADI – LEOS JANÁCEK (1854-1928)

bezetting: blaassextet (+ basklarinet)

 


Leoš Janáček – Mládí: Dit stuk is Janáček’s ode aan zijn kindertijd (“Mládí” is Tsjechisch voor “jeugd”). In het werk citeert hij meerdere melodieën uit de jaren die hij als kind doorbracht in het de kloosterschool van Brno. De ondeugende energie wordt af en toe ingeruild voor melancholische sferen: onvermijdelijk als men beseft dat de componist bij schrijven tachtig jaar oud was. De première liep uit op een groot fiasco: zowel de hoboïst als de klarinettist kampten met defecte instrumenten en Janaček was na afloop furieus.

 

Antonín Dvořák – Strijkkwintet: Aanvankelijk probeerde Dvořák de ultra-Duitse stijl van Wagner te cultiveren, zonder enig succes. Nadat in 1873 zijn opera De koning en de kolenbrander flopte omdat hij te moeilijk en ingewikkeld werd bevonden, besloot Dvořák het roer om te gooien en zich toe te leggen op een uitgesproken Boheemse stijl. Deze keuze lanceerde hem binnen de kortste keren tot internationale faam. Twee jaar later schreef hij dit strijkkwintet in dezelfde nationalistische stijl voor een compositiewedstrijd, die hij won wegens onder andere “uitmuntende thema’s, technische vaardigheid in polyfonie” en “kennis van de instrumenten”.

 

Rudolph Karel – Nonet: De laatste leerling van Dvořák vervulde tijdens de Tweede Wereldoorlog een sleutelrol in het Tsjechische verzet. In 1943 werd hij gearresteerd en overgebracht naar de Pankrac-gevangenis in Praag. Aldaar schreef hij de schetsen van de opera Drie haren van de wijze oude man en van dit Nonet, waarbij hij aangewezen was op stukjes (vaak wc-) papier dat bewakers naar binnen smokkelden. De violist Václav Snítil werkte het materiaal van de honderden blaadjes uit tot een volwaardige instrumentatie. Karel heeft de première van het stuk niet meer meegemaakt; hij overleed in 1945 in concentratiekamp Theresienstadt.